PrEP กับ PEP ต่างกันที่ช่วงเวลาใช้งาน: PrEP ใช้ป้องกันก่อนมีโอกาสสัมผัส HIV ส่วน PEP ใช้ในเหตุฉุกเฉินหลังมีโอกาสสัมผัส และควรเริ่มให้เร็วที่สุดภายใน 72 ชั่วโมง
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ได้ใช้แทนการประเมินความเสี่ยง การตรวจ หรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์ เภสัชกร หรือเจ้าหน้าที่คลินิก ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด เปลี่ยน หรือปรับยาเอง
PrEP กับ PEP ต่างกันอย่างไร
| หัวข้อ | PrEP | PEP |
|---|---|---|
| ใช้เมื่อไร | วางแผนป้องกันก่อนมีโอกาสสัมผัส HIV | ใช้หลังเหตุเสี่ยงที่เกิดขึ้นแล้ว |
| เหมาะกับใคร | ผู้ที่อาจมีโอกาสสัมผัส HIV ในอนาคตหรือเกิดขึ้นเป็นระยะ | ผู้ที่เพิ่งมีเหตุฉุกเฉิน เช่น ถุงยางแตก หรือใช้เข็มร่วมกัน |
| เรื่องเวลา | ต้องเริ่มและใช้ตามแผนของคลินิกก่อนช่วงที่ต้องการการป้องกัน | ติดต่อบริการทันที โดยต้องเริ่มไม่เกิน 72 ชั่วโมงหลังเหตุเสี่ยง |
| การติดตาม | ตรวจ HIV และสุขภาพตามนัดระหว่างใช้ | ใช้ยาตามที่สั่งครบ 28 วันและตรวจติดตามตามนัด |
ถ้าเพิ่งเสี่ยง ควรเลือก PEP หรือ PrEP
หากเหตุเกิดภายใน 72 ชั่วโมง ให้ติดต่อคลินิกหรือโรงพยาบาลเพื่อประเมิน PEP ทันที ไม่ต้องรอดูอาการ เพราะ HIV ระยะแรกอาจไม่มีอาการ และยิ่งเริ่มเร็วโอกาสป้องกันยิ่งดี
หากเกิน 72 ชั่วโมงแล้ว PEP โดยทั่วไปไม่แนะนำ แต่ยังควรไปตรวจและวางแผนติดตามกับคลินิก หากมีโอกาสเสี่ยงอีกในอนาคต สามารถถามเรื่อง PrEP ได้ อ่านเพิ่มที่ ข้อมูล PEP หลังเหตุฉุกเฉิน และ คู่มือ PrEP สำหรับผู้เริ่มต้น
ก่อนเริ่มต้องตรวจอะไรบ้าง
- ตรวจ HIV เพื่อให้ทีมดูแลเลือกวิธีที่เหมาะสม
- เล่าว่าเหตุเกิดเมื่อไร ลักษณะการสัมผัสเป็นอย่างไร และใช้วิธีป้องกันอะไร
- แจ้งยาประจำ อาหารเสริม โรคประจำตัว การตั้งครรภ์หรือให้นม หากเกี่ยวข้อง
- สอบถามวันนัดตรวจซ้ำและวิธีรับมือหากลืมยา
สำหรับ PrEP คลินิกอาจประเมินสุขภาพไต ไวรัสตับอักเสบบี และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ตามความเหมาะสม ดูรายการเตรียมตัวได้ที่ เริ่ม PrEP ครั้งแรกต้องตรวจอะไรบ้าง
คำถามที่พบบ่อย
กิน PrEP อยู่แล้ว หลังเสี่ยงต้องใช้ PEP ไหม
หากใช้ PrEP ถูกต้องและสม่ำเสมอ มักไม่จำเป็นต้องใช้ PEP แต่ถ้าขาดยา ใช้ไม่ตรงแผน หรือไม่แน่ใจ ให้ติดต่อคลินิกทันทีเพื่อประเมินเป็นรายกรณี
PEP ใช้แทน PrEP ระยะยาวได้ไหม
PEP ออกแบบสำหรับเหตุฉุกเฉิน หากมีโอกาสเสี่ยงซ้ำ ควรคุยกับทีมดูแลเรื่องเปลี่ยนไปใช้ PrEP หลังจบ PEP และตรวจติดตามแล้ว
PrEP หรือ PEP ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นไหม
ไม่ป้องกันซิฟิลิส หนองใน หรือโรคอื่น ควรใช้ถุงยางอนามัยและตรวจสุขภาพทางเพศตามความเสี่ยงร่วมด้วย
สรุป
จำง่าย ๆ ว่า PrEP คือการวางแผนก่อน ส่วน PEP คือความช่วยเหลือหลังเหตุฉุกเฉิน หากเหตุเกิดไม่เกิน 72 ชั่วโมง ให้ไปประเมินทันที ไม่ควรซื้อยากินเองหรือรอให้มีอาการ
แหล่งอ้างอิง
- WHO: Guidelines for HIV Post-Exposure Prophylaxis
- CDC: Preventing HIV with PEP
- CDC: Clinical Guidance for PrEP
แหล่งอ้างอิงที่ใช้ประกอบ
ปรับปรุงเนื้อหา: 7 ตุลาคม 2569


