PrEP คืออะไร? PrEP คือยาป้องกัน HIV ก่อนมีโอกาสสัมผัสเชื้อ เหมาะสำหรับคนที่ยังไม่มี HIV และอยากเพิ่มทางเลือกในการดูแลตัวเอง PrEP ไม่ใช่วัคซีน ไม่ใช่ยาคุมกำเนิด และไม่ใช่ยารักษา HIV แต่เป็นหนึ่งในเครื่องมือป้องกันที่เลือกใช้ให้เข้ากับชีวิตของแต่ละคนได้

เรื่องสำคัญก่อนเริ่ม: ควรตรวจ HIV และคุยกับหน่วยบริการก่อน อย่าซื้อยา เริ่มยา หรือเลือกวิธีกินจากสูตรในอินเทอร์เน็ต เพราะ PrEP แต่ละชนิดมีข้อควรระวังและวิธีใช้ต่างกัน

PrEP คืออะไร และช่วยอะไร

เมื่อใช้ถูกวิธี PrEP ช่วยลดโอกาสรับ HIV ได้มาก แต่ไม่ได้ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ชนิดอื่น เช่น ซิฟิลิส หนองใน หนองในเทียม เริม หรือ HPV และไม่ป้องกันการตั้งครรภ์ จึงอาจใช้ร่วมกับถุงยาง การตรวจสุขภาพทางเพศ หรือวิธีคุมกำเนิดตามความต้องการ

PrEP มีไว้สำหรับการป้องกันล่วงหน้า หากเหตุสัมผัสเพิ่งเกิดภายใน 72 ชั่วโมง ให้รีบติดต่อหน่วยบริการและบอกเวลาที่เกิดเหตุ เพราะอาจต้องประเมิน PEP ซึ่งควรเริ่มให้เร็วที่สุด

ใครอาจพิจารณาใช้ PrEP

คุณอาจขอคำปรึกษาเรื่อง PrEP ได้หากรู้สึกว่ามีโอกาสสัมผัส HIV เช่น ใช้ถุงยางไม่สม่ำเสมอ มีคู่นอนหลายคน มีคู่ที่สถานะ HIV ยังไม่แน่ชัด ใช้อุปกรณ์ฉีดร่วมกัน เคยใช้ PEP หรืออยากมีทางเลือกป้องกันที่ควบคุมได้ด้วยตัวเอง

ไม่จำเป็นต้องรอให้คิดว่าตัวเอง “เสี่ยงสูง” และการถามเรื่อง PrEP ไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับคุณค่าหรือพฤติกรรมของคุณ เจ้าหน้าที่มีหน้าที่ช่วยประเมินโดยไม่ตัดสิน

PrEP มีแบบไหนบ้าง

PrEP อาจมีทั้งแบบรับประทานทุกวัน แบบรับประทานตามเหตุการณ์ และแบบฉีดออกฤทธิ์ยาว แต่ไม่ใช่ทุกแบบจะเหมาะกับทุกคนหรือมีให้บริการทุกแห่ง การเลือกขึ้นอยู่กับชนิดยา ช่องทางสัมผัส สุขภาพ ความสามารถในการวางแผน และบริการที่เข้าถึงได้

แนวทางประเทศไทยปี 2568 มีรายละเอียดเรื่องการใช้แบบตามเหตุการณ์ตามชนิดยา เพศกำเนิด และช่องทางสัมผัส จึงไม่ควรนำสูตรของคนอื่นมาใช้เอง เจ้าหน้าที่จะอธิบายเวลาเริ่ม ระยะที่ต้องใช้ก่อนและหลังเหตุ รวมถึงวิธีทำเมื่อแผนเปลี่ยน

ก่อนเริ่มต้องทำอะไร

ตรวจ HIV เพื่อยืนยันว่า PrEP เหมาะกับสถานการณ์ตอนนี้
เล่าเหตุสัมผัสล่าสุด รวมถึงวันที่และการใช้ PEP หรือ PrEP ก่อนหน้า
แจ้งโรคประจำตัว โดยเฉพาะเรื่องไต ตับ และไวรัสตับอักเสบบี
แจ้งยาและผลิตภัณฑ์ทั้งหมด รวมถึงฮอร์โมน สมุนไพร อาหารเสริม และยาที่ซื้อเอง
คุยเรื่องรูปแบบชีวิต เพื่อเลือกวิธีที่ทำได้จริงและรักษาความเป็นส่วนตัวได้

หน่วยบริการอาจพิจารณาตรวจสุขภาพไต ไวรัสตับอักเสบบี โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ หรือการตั้งครรภ์ตามชนิด PrEP และข้อมูลของแต่ละคน ไม่จำเป็นต้องขอตรวจทุกอย่างเองก่อนเข้าคลินิก

PrEP เริ่มป้องกันได้ทันทีไหม

ไม่ควรเหมารวมว่าเริ่มแล้วป้องกันได้ทันที ระยะเวลาขึ้นอยู่กับชนิด PrEP วิธีใช้ และช่องทางสัมผัส ให้ถามหน่วยบริการว่าเริ่มป้องกันเมื่อไร ต้องใช้ถุงยางหรือวิธีอื่นร่วมในช่วงแรกไหม และถ้ามีเหตุเกิดก่อนถึงเวลานั้นควรทำอย่างไร

ถ้าลืมหรือหยุดยาจะทำอย่างไร

อย่าเพิ่มยาเป็นสองเท่าหรือเปลี่ยนเป็นแบบตามเหตุการณ์เอง วิธีดูแลขึ้นอยู่กับชนิดยา จำนวนครั้งที่พลาด และเวลาของเหตุสัมผัส หากลืมหลายครั้ง ยาหมด หรือมีเหตุระหว่างขาดยา ให้ติดต่อหน่วยบริการโดยเร็ว

หากมีไวรัสตับอักเสบบี ยารับประทานบางชนิดอาจออกฤทธิ์ต่อไวรัสนี้ด้วย การหยุดโดยไม่มีแผนอาจทำให้ตับอักเสบกำเริบ จึงควรปรึกษาก่อนหยุดหรือเปลี่ยนยา

ผลข้างเคียงเป็นอย่างไร

คนจำนวนมากใช้ PrEP ได้โดยไม่มีปัญหารุนแรง บางคนอาจมีอาการไม่สบายช่วงแรก เช่น คลื่นไส้ ปวดศีรษะ หรืออ่อนเพลีย ความเหมาะสมและการติดตามต่างกันตามชนิดยาและสุขภาพของแต่ละคน

หากอาการรบกวนชีวิต ไม่ดีขึ้น อาเจียนจนกินยาไม่ได้ หรือมีเรื่องที่กังวล ให้ติดต่อหน่วยบริการ อย่าทนเงียบหรือหยุดยาเอง ถ้ามีอาการรุนแรง เช่น หายใจลำบาก หน้าหรือคอบวม เป็นลม สับสน หรืออาการทรุดเร็ว ให้ไปฉุกเฉินทันที

ต้องกลับไปติดตามไหม

ควรติดตามตามนัดเพื่อยืนยันสถานะ HIV ทบทวนการใช้ยา ดูผลข้างเคียง และพิจารณาการตรวจอื่นตามความเหมาะสม ตารางนัดไม่เหมือนกันทุกคน เพราะขึ้นอยู่กับชนิด PrEP อายุ สุขภาพ และแนวทางของหน่วยบริการ

คำถามที่พบบ่อย

PrEP ต่างจาก PEP อย่างไร

PrEP ใช้วางแผนป้องกันก่อนมีโอกาสสัมผัส ส่วน PEP ใช้หลังเหตุที่อาจสัมผัสและควรเริ่มโดยเร็วภายใน 72 ชั่วโมง ทั้งสองอย่างใช้แทนกันเองไม่ได้

ใช้ฮอร์โมนอยู่ ใช้ PrEP ได้ไหม

หลายคนใช้ร่วมกันได้ แต่ควรแจ้งชื่อและวิธีใช้ฮอร์โมนทั้งหมด เพื่อให้เจ้าหน้าที่ตรวจความเหมาะสมและวางแผนติดตามให้ตรงกับคุณ

PrEP ต้องใช้ตลอดชีวิตไหม

ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน ความต้องการอาจเปลี่ยนตามช่วงชีวิต แต่ควรวางแผนการหยุดกับหน่วยบริการเพื่อให้มีการป้องกันครอบคลุมและดูแลเรื่องไวรัสตับอักเสบบีเมื่อเกี่ยวข้อง

ขอคำปรึกษาก่อนได้ไหมถ้ายังไม่พร้อมเริ่ม

ได้ การถามข้อมูลไม่ได้ผูกมัดว่าต้องเริ่มยา คุณสามารถคุยเรื่องประโยชน์ ข้อจำกัด ค่าใช้จ่าย ความเป็นส่วนตัว และทางเลือกอื่นก่อนตัดสินใจ

อ่านต่อสำหรับผู้เริ่มต้น

ดูรายการเตรียมตัวได้ที่ เริ่ม PrEP ครั้งแรก ต้องตรวจอะไรบ้าง และอ่านเรื่องความปลอดภัยได้ที่ PrEP ปลอดภัยจริงไหม

สรุป

PrEP เป็นยาป้องกัน HIV สำหรับผู้ที่ยังไม่มี HIV และมีหลายรูปแบบให้เลือกตามสถานการณ์ ขั้นแรกคือการตรวจ HIV และพูดคุยกับหน่วยบริการ จากนั้นใช้ตามแผนและติดตามตามนัด หากลืมยา มีผลข้างเคียง หรืออยากหยุด ให้ขอคำแนะนำก่อนปรับเอง

หมายเหตุ บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล การเลือก เริ่ม หยุด หรือเปลี่ยน PrEP ควรตัดสินใจร่วมกับแพทย์ เภสัชกร หรือเจ้าหน้าที่สาธารณสุขที่ดูแลคุณ

แหล่งอ้างอิง

ข้อควรระวังในการใช้ข้อมูล

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือแผนดูแลเฉพาะบุคคล ให้ปรึกษาแพทย์หรือผู้ให้บริการก่อนเริ่ม หยุด เปลี่ยนยา หรือปรับขนาดยา หากมีอาการรุนแรงให้รับการดูแลเร่งด่วน

ปรับปรุงเนื้อหา: 8 ตุลาคม 2569